การพัฒนาครูด้วยหลักสูตรการอบรมออนไลน์ หัวข้อเรื่อง การนิเทศภายในโรงเรียน

 

 กระบวนการนิเทศแบบเพื่อนช่วยเพื่อน (Peer Supervision or Coaching)

                การนิเทศแบบเพื่อนช่วยเพื่อนเป็นกระบวนการนิเทศการสอนที่เพื่อนครู 2 คนจับคู่หรือร่วมกลุ่มกันเพื่อปรับปรุงหรือการปรับปรุงพัฒนาการเรียนการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อน และพัฒนาการจัดการเรียนการสอนเพื่อพัฒนาผลการเรียนของนักเรียนด้วยเทคนิควิธีสอนหรือรูปแบบการสอนรูปแบบใดรูปแบบหนึ่งที่เหมาะสม มีการสังเกตการสอน ให้ข้อมูลย้อนกลับแก่กันและกัน และการนิเทศการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อนจึงทำได้ง่าย สะดวก เนื่องจากเพื่อนครูด้วยกัน ร่วมมือกันจากความสนใจในเรื่องเดียวกัน และพึงพอใจที่จะร่วมมือกันปรับปรุงพัฒนาการเรียนการสอนของกันและกัน กระบวนการนิเทศการสอนแบบเพื่อนช่วยเพื่อนสามารถนำกระบวนการนิเทศการสอนแบบต่างๆ มาใช้ได้ เพียงแต่ผู้นิเทศคือ เพื่อนครูที่ร่วมโครงการด้วยกันผลัดกันเป็นผู้ทำหน้าที่นิเทศจนกว่าจะบรรลุวัตถุประสงค์ที่ตั้งไว้ร่วมกัน ทั้งนี้ผู้บริหาร/หัวหน้าวิชาการ ทำหน้าที่ประสานงาน ให้ความสะดวก

                การนิเทศแบบ Peer Supervision หรือ Peer Coaching สามารถนำมาใช้เพื่อสร้างความคุ้นเคยให้ทั้ง 2 ฝ่าย คือ ครู และผู้ทำหน้าที่ Coaching โดยการร่วมกันปฏิบัติใน 3 ระยะซึ่งไม่จำเป็นต้องสังเกตทั้งชั่วโมง

                ขั้นที่ 1 การเยี่ยมชั้นเรียนและสังเกตการเรียนการสอนในเวลาสั้นๆ บันทึกสิ่งที่สนใจสั้นๆ (Peer Watching) หรือบันทึกจุดเด่นของการสอน และข้อเสนอแนะ

                ขั้นที่ 2 ให้ข้อมูลย้อนกลับหรือพูดคุยหลังการสังเกตการสอน (Peer Feedback) หรือมอบข้อมูลที่บันทึกให้ครู

                ขั้นที่ 3 ให้ข้อเสนอแนะ เมื่อครูต้องการคำแนะนำ ในประเด็นที่บันทึก Peer Coaching

                ทั้งนี้ผู้บริหาร ครูหัวหน้ากลุ่ม หรือผู้นิเทศจากภายนอก ต้องเป็นผู้อำนวยความสะดวก ประสานงาน ให้คำแนะนำ หรือจัดฝึกอบรมในเรื่องที่ครูต้องการ

                เนื่องจากหลักการ แนวคิด และการปฏิบัติเกี่ยวกับ Coaching เป็นที่นิยม และสนใจนำไปใช้มากขึ้น ในวงการศึกษา ในปัจจุบันกล่าวได้ว่าเป็นแนวคิดใหม่ในการนิเทศโดยเฉพาะ Peer Coaching ซึ่งเน้นการช่วยเหลือกันเพื่อการปรับปรุงและพัฒนาระหว่างเพื่อนซึ่งสามารถจัดกิจกรรมได้ทั้งเป็นทางการ (Formal) และไม่เป็นทางการ (Informal)  (Pam Robins 1991)

 

กิจกรรมการโค้ชแบบเป็นทางการ (Formal Peer Coaching)

1. การร่วมกันจัดการเรียนการสอน (Co-teaching)

2. การช่วยเหลือแนะนำกันและกัน (Collaborative Coaching)

3. การแนะนำโดยเพื่อน ผู้เชี่ยวชาญกว่า (Expert Advisor)

4. การช่วยเหลือแนะนำโดยผู้เชี่ยวชาญ (Menter Coaching)

5. การร่วมกันวางแผนการสอนโดยเพื่อน (Co-planning)

            6. การช่วยสังเกตบันทึกข้อมูล (Coach as a Mirror)

 

           กิจกรรมการโค้ชแบบไม่เป็นทางการ (Informal Peer Coaching)

           1. การแก้ปัญหาร่วมกัน (Problem Solving)

           2. การศึกษาร่วมกันเป็นกลุ่ม (Study Groups)

           3. การพัฒนาหลักสูตร (Curriculum Development)

           4. การพัฒนาสื่อการเรียนการสอน (Material Development)

           5. การเล่าประสบการณ์การสอนแก่เพื่อน (Story Telling about Teaching Practices)

           6. การวิเคราะห์ VDO การสอน (Video Tape Analysis)

           7. การวางแผนหน่วยการเรียนแบบบูรณาการข้ามสาระ (Planning Interdisciplinary Unit)

 

           กระบวนการนิเทศแบบเพื่อนช่วยเพื่อน (แบบเป็นทางการและเป็นระบบ)

           1. การประชุมก่อนการสังเกตการสอน

                1.1 สำรวจความต้องการ/ความสนใจร่วมกัน

                1.2 ศึกษาความรู้เรื่องวิธีการนิเทศ/การสังเกตการสอน เทคนิควิธีจัดการเรียนรู้

                1.3 เลือกวิธีสอนและเครื่องมือสังเกตการสอน

                1.4 เขียนแผนการนิเทศและแผนการสอน

           2. การสังเกตการสอน

                    ครูสังเกตการสอนกันและกันตามแผนการนิเทศของตนเอง

           3. การวิเคราะห์ข้อมูล

                     ครูร่วมกันวิเคราะห์ผลการสังเกตการสอนกันและกัน

           4. การประชุมหลังการสังเกตการสอน

                4.1 นำเสนอผลการสังเกตการสอนกันและกัน

                4.2 วิเคราะห์ข้อมูลพิจารณาพฤติกรรมที่ควรปรับปรุงต่อไป

                4.3 ร่วมกันพิจารณาประเด็นที่ต้องปรับปรุงแก้ไข เสนอวิธีการแก้ปัญหา หรือพิจารณาปัญหาอื่นพร้อมวิธีแก้ไขต่อไป

 

                จากกระบวนการนิเทศภายในโรงเรียน และ/หรือกระบวนการนิเทศการสอนต่างๆ รวมทั้งผลจากการวิจัยเกี่ยวกับการนิเทศการสอนในโรงเรียน แนวทางการนิเทศการสอนในโรงเรียนที่นำไปสู่ประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษาภายในโรงเรียนดังนี้

                1. การวางแผนร่วมกันระหว่างผู้นิเทศ ผู้รับการนิเทศ (ครู หรือคณะครู)

                2. การเลือกประเด็นหรือเรื่องที่สนใจ ควรมีการปรับปรุงและพัฒนาอย่างเร่งด่วนและมากที่สุด

                3. การนำเสนอโครงการพัฒนา และขั้นตอนการปรับปรุง (โครงการนิเทศ และโครงการวิจัยเพื่อปรับปรุงและพัฒนาการเรียนการสอน)

                4. การให้ความรู้แก่ครู/และผู้นิเทศในเรื่องที่เกี่ยวข้องด้วยการจัดเอกสารให้ศึกษาหรือการฝึกอบรมเชิงปฏิบัติการเกี่ยวกับนวัตกรรมใหม่ๆ รูปแบบการสอนและเทคนิคการจัดการเรียนการสอนที่เหมาะสมกับปัญหาหรือประเด็นที่เลือกปรับปรุงและพัฒนา

                5. การจัดทำแผนการสอนแผนการนิเทศ กำหนดเครื่องมือสังเกตการณ์สอนปฏิทินกำหนดวันเวลา และประเด็นที่สังเกตการสอนแต่ละครั้ง และกำหนดวัน เวลา ประชุม เพื่อปรึกษาหารือและให้ข้อมูลย้อนกลับ

                6. ครูดำเนินการสอนตามแผนฯ ผู้นิเทศนิเทศตามแผนการนิเทศจนครบวงจร

                7. ผู้นิเทศและครูร่วมกันสรุปผลการนิเทศเพื่อปรับปรุงและพัฒนาครั้งต่อไป

                8. ผู้นิเทศนำเสนอรายงานผลสำเร็จ และผู้บริหารเผยแพร่ผลสำเร็จของโครงการการนิเทศในโรงเรียน