การนิเทศโดยผู้บริหาร (Administrative
Monitoring)
การนิเทศโดยผู้บริหาร (Administrative Monitoring) ให้ชื่อเป็นภาษาไทยดังกล่าวด้วยเหตุผลที่เป็นการนิเทศโดยผู้บริหารโรงเรียนโดยตรงที่มุ่งช่วยครูให้มีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงการเรียนการสอน การนิเทศโดยผู้บริหารจัดเป็นเทคนิควิธีการนิเทศแบบหนึ่งของระบบการนิเทศแบบหลากหลายวิธีการของ แกลทธอร์น (Glatthorn 1984) ซึ่งหมายถึงการนิเทศภายในโรงเรียนที่ดำเนินงานนิเทศครูโดยผู้บริหารหรือผู้ช่วยผู้บริหาร โดยที่มีการปฏิบัติดังนี้ 1) การเข้าสังเกตการสอนในชั้นเรียนและในระยะเวลาสั้นๆ (20-30นาที) ซึ่งควรจะนัดหมายกันก่อน 2) มีการจดบันทึกพฤติกรรมการเรียนการสอนอย่างย่อๆ ในประเด็นหรือเรื่องสำคัญที่ได้ตกลงกันไว้ และ 3) มีการให้ข้อมูลย้อนกลับจากการสังเกตการสอนแต่ละครั้ง เพื่อให้มีการปรับปรุงหรือพัฒนาให้ดียิ่งขึ้น การนิเทศโดยผู้บริหารที่มุ่งเน้นการช่วยเหลือแนะนำเพื่อพัฒนาการเรียนการสอนโดยตรงนั้น ทั้งผู้บริหารและครูควรมีศักยภาพ มีประสบการณ์ในการสอนมากพอสมควร เนื่องจากผู้บริหารไม่สามารถทำการสังเกตการสอน และร่วมประชุมปรึกษาหารือกับครูได้บ่อยครั้ง ดังนั้น จึงควรใช้การนิเทศแบบพัฒนาตนเอง (Self-directed Professional Development) เป็นต้น (วัชรา เล่าเรียนดี 2545 และ 2554) หรือการนิเทศภายในโรงเรียนแบบอื่นๆ เพื่อเป็นการติดตามดูแลให้คำปรึกษาแก่คณะครูอย่างต่อเนื่อง และแสดงให้เห็นความสนใจ ใส่ใจ อย่างจริงจัง ต้องการพัฒนาปรับปรุงคุณภาพการเรียนการสอนในโรงเรียน
ลักษณะสำคัญของการนิเทศโดยผู้บริหาร
แกลทธอร์น (Glatthorn 1984) เสนอแนะแนวทางเกี่ยวกับการนิเทศโดยผู้บริหาร ดังต่อไปนี้
1. การนิเทศโดยผู้บริหาร ควรเป็นการนิเทศแบบเปิด กล่าวคือ ผู้บริหารต้องมีการปรึกษาหารือกับครูอย่างเปิดเผยในการสังเกตการสอน วิธีสังเกตการสอนหรือการปฏิบัติงาน และเวลาในการสังเกต
2. การนิเทศโดยผู้บริหาร ผู้บริหารควรมีการวางแผนการนิเทศ กำหนดเวลาในการประชุม และการสังเกตการสอนหรือการปฏิบัติงานล่วงหน้าโดยร่วมกับครูหรือคณะครูที่ร่วมโครงการนิเทศ
3. การนิเทศโดยผู้บริหาร ควรเป็นการพัฒนาการเรียนรู้ของครูเฉพาะเรื่อง เฉพาะกรณี โดยสังเกตการสอนในเรื่องที่ครูสนใจมากที่สุด หรือเป็นปัญหาประเด็นหรือเรื่องที่พยายามปรับปรุงแก้ไข และไม่จำเป็นต้องสังเกตการสอนบ่อยครั้ง เช่น เกี่ยวกับการนิเทศการสอนแบบอื่นๆ ผู้บริหารที่ทำหน้าที่นิเทศควรคำนึงถึงเรื่องดังกล่าวต่อไปนี้เป็นสำคัญ ซึ่งมีข้อเสนอแนะในการสังเกตการสอนโดยผู้บริหารที่ทำหน้าที่นิเทศ ดังนี้
3.1 ผู้บริหารต้องรู้ว่าครูกำลังทดลองใช้หรือพยายามใช้รูปแบบวิธีการสอนอะไรในครั้งนั้น หรือต้องการพัฒนางานวิชาการเรื่องใด มีใครบ้างร่วมโครงการ
3.2 จำนวนเด็กนักเรียนในห้องเรียน กลุ่มที่สนใจเรียนหรือไม่สนใจเรียนกี่คนครูใส่ใจต่อพฤติกรรมการเรียนของนักเรียนหรือไม่
3.3 มีประเด็นใดบ้าง หรือเรื่องใดบ้างที่เป็นตัวบ่งชี้ผลการเรียนรู้ตามวัตถุประสงค์ของนักเรียนในคาบนั้น ครูมีการตอบสนองให้ข้อมูลย้อนกลับและวัดประเมินผลการเรียนรู้ของนักเรียนระหว่างเรียนอย่างไร
3.4 ผู้บริหารต้องสามารถสังเกต บันทึกข้อมูลที่สำคัญ และให้คำแนะนำชัดเจนและตรงประเด็น
กระบวนการนิเทศโดยผู้บริหาร
จากหลักการแนวคิดวิธีดำเนินการเกี่ยวกับการนิเทศโดยผู้บริหารสามารถนำมาสังเคราะห์เป็นกระบวนการนิเทศโดยผู้บริหารได้ดังนี้
1. ประชุมวางแผนการสังเกตการสอน กำหนดเรื่อง ประเด็นที่สังเกต วิธีการสังเกต
2. สังเกตการสอนหรือการปฏิบัติงานตามที่วางแผนไว้ ควรใช้การสังเกตเชิงคุณภาพในแบบต่างๆ จะเหมาะสมกว่าวิธีการสังเกตเชิงปริมาณ เช่น การสังเกตบันทึกตามประเด็นคำถามที่สนใจ (Focused Questionnaire) หรือการสังเกตบันทึกแบบย่อ (Anecdotal Record)
3. การให้ข้อมูลย้อนกลับที่ชัดเจน ตรงประเด็น และทบทวนประเด็นที่สังเกตการสอนครั้งต่อไป
4. ในกรณีที่เกี่ยวกับการดำเนินการนิเทศ ควรมีการประเมินผลการนิเทศทั้งตัวผู้นิเทศ และผู้รับการนิเทศและผลที่เกิดกับผู้เรียน เผยแพร่ผลสำเร็จของการนิเทศให้ครูอื่นๆ ได้ทราบ เพื่อเป็นการจูงใจให้ปรับปรุงและพัฒนาในวิชาชีพอย่างต่อเนื่อง
