กระบวนการนิเทศการสอน

บทที่ 2

กระบวนการนิเทศการสอน

(Instructional Supervision Process)

 

แนวคิด

          กระบวนการนิเทศการสอน ในที่นี้หมายถึงการดำเนินการอย่างเป็นระบบโดยความร่วมมือกันระหว่างผู้นิเทศซึ่งหมายรวมถึงศึกษานิเทศก์ (Supervisor) จากภายนอก ผู้บริหาร ครูฝ่ายวิชาการ หรือเพื่อนครู กับผู้รับการนิเทศซึ่งหมายถึงครูและบุคลากรอย่างอื่นๆ ในโรงเรียน หรือเป็นความร่วมมือกันระหว่างเพื่อนครูด้วยกันในโรงเรียน เพื่อปรับปรุงและพัฒนาการเรียนการสอนที่ส่งผลการเรียนอย่างมีประสิทธิผลยิ่งขึ้น

          การนิเทศการสอนจึงเป็นการนิเทศภายในโรงเรียนที่ดำเนินการโดยบุคลากรในโรงเรียนร่วมมือกันปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษาที่มีจุดประสงค์ และวิธีการปฏิบัติที่ชัดเจน การนิเทศการสอนหรือรูปแบบการนิเทศการสอนมีหลายวิธีหรือหลายรูปแบบ ประสิทธิภาพและประสิทธิผลของการนิเทศขึ้นอยู่กับการดำเนินการที่เป็นระบบและต่อเนื่องตลอดเวลา มีการร่วมมือกันวางแผน ร่วมมือกันแก้ปัญหา ตัดสินใจ และดำเนินการร่วมกันตามลำดับขั้นตอนที่สามารถตรวจสอบ แก้ไข ปรับปรุงได้ตลอดกระบวนการจนกว่าจะบรรลุเป้าหมายและประสบผลสำเร็จแต่ละโครงการ

 

กระบวนการนิเทศภายในโรงเรียน (Supervising Process)

          เป็นขั้นตอนในการดำเนินการนิเทศภายในโรงเรียนโดยบุคลากรในโรงเรียน ซึ่งสามารถนำกระบวนการหรือรูปแบบการนิเทศ การสอนที่มีอยู่หรือใช้กันอยู่มาใช้ ซึ่งมีผู้เชี่ยวชาญเสนอไว้มากมายหลายรูปแบบ รวมทั้งการนิเทศการสอนแบบต่างๆ ที่มีการพัฒนาขึ้นอย่างต่อเนื่องสำหรับการปรับปรุงและพัฒนาการเรียนการสอนโดยตรงมาใช้เนื่องจากการนิเทศภายในโรงเรียนมีเป้าหมายที่มีการพัฒนาปรับปรุงการเรียนการสอนจึงสามารถนำรูปแบบการนิเทศการสอนแบบต่างๆ มาปรับใช้เพื่อช่วยให้ครูปรับปรุงพัฒนาสมรรถภาพการสอนของตนเอง ที่ส่งผลถึงการเรียนของผู้เรียนให้สูงขึ้นได้ ดังนั้นการประยุกต์ใช้ หรือนำรูปแบบการนิเทศของนักการศึกษา และผู้วิจัยต่างๆ ไปใช้ จึงต้องศึกษาทำความเข้าใจกับกระบวนการหรือรูปแบบการนิเทศนั้นให้เข้าใจทุกขั้นตอนโดยถามตนเองว่าทำอะไร อย่างไร เพื่อให้ได้อะไร ต้องเตรียมความพร้อมด้านใดบ้าง ซึ่งอาจจะต้องมีการปรับเพิ่มขั้นตอนของกระบวนการให้ชัดเจน การปรับขั้นตอนและเลือกกิจกรรมวิธีการที่เหมาะสมในการนิเทศนั้น ต้องอาศัยความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับทฤษฎีหลักการ การปฏิบัติที่ถูกต้องเหมาะสมพร้อมกับข้อมูล (Data) ต่างๆ ที่จำเป็น จึงสามารถนำรูปแบบการนิเทศสู่การประยุกต์ได้อย่างประสบผลสำเร็จและบรรลุเป้าหมาย

 

          กระบวนการนิเทศภายในโรงเรียน (PIDRE) ดร.สงัด  อุทรานันท์ ได้เสนอขั้นตอนการนิเทศภายในโรงเรียนไว้ดังนี้ (สงัด  อุทรานันท์ 2529)

          ขั้นที่ 1 วางแผนการนิเทศ (Planning)

          ขั้นที่ 2 ให้ความรู้ความเข้าใจในการปฏิบัติงาน (Informing)

          ชั้นที่ 3 ลงมือปฏิบัติงาน (Doing)

          ขั้นที่4 สร้างเสริมกำลังใจ (Reinforcing)

          ขั้นที่5 การประเมินผลการนิเทศ (Evaluating)

          การดำเนินการนิเทศภายในโรงเรียนนั้น ผู้บริหารมีผู้ที่มีความสำคัญมากที่สุดเป็นผู้รับผิดชอบในการพัฒนาคุณภาพการศึกษาในโรงเรียนโดยตรง ซึ่งสามารถนำกระบวนการหรือรูปแบบการนิเทศของนักการศึกษา ผู้เชี่ยวชาญการนิเทศ มาใช้ได้ที่สำคัญการนำมาใช้ต้องคำนึงถึงหลักการนิเทศและเป้าหมายของการนิเทศที่แท้จริงและที่ถูกต้องเสมอ ผู้ทำหน้าที่นิเทศหรือผู้ที่เกี่ยวข้องต้องระลึกเสมอว่าการนิเทศคือ การช่วยเหลือ สนับสนุน ส่งเสริม ร่วมปฏิบัติ เพื่อการปรับปรุงและพัฒนาสมรรถภาพการสอนของครูที่ส่งผลถึงผู้เรียนโดยตรงโดยผู้บริหารโรงเรียนต้องให้ความร่วมมืออย่างจริงใจและให้ความสำคัญมากที่สุด

 

          กระบวนการนิเทศการสอนตามแนวคิดของ โกลด์ แฮมเมอร์ (Gold Hammer 1980)

          1. การประชุมก่อนการสังเกตการสอน (Pre observation Conference)

          2. การสังเกตการสอน (Observation)

          3. การวิเคราะห์ข้อมูลและการกำหนดวิธีการนิเทศ (Analysis and Strategy)

          4. การประชุมเพื่อให้การแนะนำ (Supervision Conference)

          5. การประชุมเพื่อวิเคราะห์ผลการนิเทศ (Post-Conference Analysis)

 

          กระบวนการนิเทศการสอนของ กลิ๊กแมน และคณะ (Glickman and others 1995)

          1. การประชุมก่อนการสังเกตการณ์สอน

          2. การสังเกตการณ์สอนในชั้นเรียน

          3. การวิเคราะห์ผลการสังเกตการณ์สอนและกำหนดวิธีการให้การนิเทศ

          4. การประชุมเพื่อการนิเทศและการแนะนำ

          5. การประชุมเสนอผลการสังเกตการสอน

 

          กระบวนการนิเทศการสอนของ คอบแลนด์ และโบยัน (Copeland and Boyan 1978) กำหนดขั้นตอนการนิเทศไว้ 8 ขั้นตอนดังนี้

          1. ขั้นการประชุมก่อนการสังเกตการสอน (Pre observation Conference)

                   1.1 ระบุพฤติกรรมของครูและของนักเรียนที่น่าสนใจหรือจำเป็นต้องมีการปรับปรุงและพัฒนา

                   1.2 กำหนดเกณฑ์หรือมาตรฐานขั้นต่ำของพฤติกรรมที่ต้องการจะปรับปรุงและพัฒนา

                   1.3 เลือกหรือสร้างเครื่องมือสังเกตพฤติกรรมนั้นๆ

          2. ขั้นดำเนินการสังเกตการสอน (Observation)

                   สังเกตการสอนในชั้นเรียน บันทึกพฤติกรรม เป้าหมาย

          3. ขั้นวิเคราะห์ (Analysis)

                   3.1 วิเคราะห์ข้อมูลจากการสังเกตการสอน

                   3.2 พิจารณาพฤติกรรมที่ควรคงไว้และที่ควรมีการเปลี่ยนแปลงและปรับปรุงต่อไป

          4. ขั้นประชุมหลังการสังเกตการสอน (Post observation Conference)

                   4.1 ให้ข้อมูลย้อนกับแก่ครูหรือผู้รับการนิเทศ

                   4.2 ร่วมกันพิจารณากลยุทธ์ในการพัฒนาการเรียนการสอนด้านอื่นๆ ต่อไป

 

          วัชรา  เล่าเรียนดี (2550) ได้เสนอกระบวนการนิเทศการสอนไว้ดังนี้

          1. การประชุมร่วมกับครูก่อนการสังเกตการสอน

          2. การสังเกตการสอนในชั้นเรียน

          3. การวิเคราะห์ข้อมูล แปลความและตีความหมายของข้อมูล การสังเกตการสอนและเตรียมให้ข้อมูลย้อนกลับแก่ครู

          4. การประชุมร่วมกับครู เพื่อพิจารณาวิเคราะห์ข้อมูลจากการสังเกตการณ์สอนและการร่วมกันพิจารณาประเด็นที่ควรมีการปรับแก้ไขและพัฒนาต่อไป และร่วมกันทบทวนแผนการนิเทศการสอนและแผนการจัดการเรียนรู้ของครูระหว่างการสังเกตการสอนครั้งต่อไป