ภาวะผู้นำในการนิเทศ

บทที่ 3

ภาวะผู้นำในการนิเทศ

(Supervisory Leadership)

 

แนวคิด

                         ในการนิเทศการศึกษาหรือการนิเทศการสอนนั้น ผู้นิเทศหรือผู้ทำหน้าที่นิเทศจะต้องใช้ภาวะผู้นำในการนิเทศอย่างเหมาะสม เพื่อให้การนิเทศประสบผลสำเร็จและบรรลุเป้าหมาย ดังนั้นผู้นิเทศต้องรู้ เป็นผู้นำทางวิธีการเรียนการสอน (Instructional Leader) เป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง ให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนแปลงที่นำสู่การพัฒนา ซึ่งจะต้องเข้าใจเกี่ยวกับภาวะผู้นำโดยทั่วไป ประเภทของผู้นำ และการใช้ภาวะผู้นำในการส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการปฏิบัติงานของครูให้ส่งผลถึงคุณภาพผู้เรียนให้มากที่สุด

 

ความหมายของภาวะผู้นำ

                         เนื่องจากมีผู้ให้ความหมายของภาวะผู้นำไว้มากมายหลายอย่าง ไวลส์ และบอนได (Wiles and Bondi 2004 ) ได้นำเสนอความหมายของภาวะผู้นำจากบุคคลสำคัญและนักการศึกษาที่น่าสนใจดังนี้

                         ภาวะผู้นำ หมายถึง ความสามารถในการทำให้บุคคลกระทำการหรือปฏิบัติตามได้ประสบผลสำเร็จตามเป้าหมายที่ต้องการได้ (Dwight Eisenhower 1951)

                         ภาวะผู้นำ หมายถึง ความสามารถในการทำให้บุคคลรวมกลุ่มกัน และจูงใจกลุ่มให้ทำงานสำเร็จตามเป้าหมาย (Davis, K., 1972)

                         ภาวะผู้นำ หมายถึง กระบวนการในการสร้างอิทธิพลในการปฏิบัติกิจกรรมของบุคคลหรือของกลุ่มเพื่อให้เขาพยายามที่จะปฏิบัติกิจกรรมเหล่านั้นให้ประสบผลสำเร็จ และบรรลุเป้าหมาย (Hersey and Blanchard 1977)

                         ภาวะผู้นำ หมายถึง ความสามารถในการมีอิทธิพลเหนือบุคคลอื่น เพื่อกำหนดเป้าหมายและทำงานให้บรรลุเป้าหมายด้วยความเต็มใจ ขณะเดียวกันสามารถสนองความร่วมมือ ความจงรักภักดี และการยอมรับนับถือให้เกิดขึ้นกับบุคคลเหล่านั้นอีกด้วย (Daughtrey and Ricks 1989 )

                         จากความหมายของภาวะผู้นำดังกล่าว สรุปได้ว่าภาวะผู้นำ หมายถึง ความสามารถในการจูงใจบุคคลหรือกลุ่มบุคคลให้ปฏิบัติงานได้บรรลุผลสำเร็จตามเป้าหมายโดยให้ความร่วมมือในการปฏิบัติด้วยความเต็มใจ

นอกจากนั้น ไวลส์ และบอนได (Wiles and Bondi 2004 ) ได้สรุปเกี่ยวกับภาวะผู้นำไว้ดังนี้

                         1. ภาวะผู้นำ คือ บทบาทของกลุ่ม เนื่องจากบุคคลจะแสดงออกซึ่งภาวะผู้นำได้ก็ต่อเมื่อมีส่วนร่วมในกลุ่ม และขึ้นอยู่กับความถี่ของปฏิสัมพันธ์ของผู้นำกับบุคคลที่ผู้นำกำลังนำอยู่

                         2. ภาวะผู้นำเป็นเรื่องของบุคลิกภาพและผลของบุคลิกภาพ โดยผู้นำจะมีลักษณะที่ผู้นำพึงมีและการใช้ลักษณะต่าง ๆ ดังกล่าวจะบอกถึงอิทธิพลที่มีต่อบุคคลอื่น

                         3. ภาวะผู้นำเป็นศิลป์ในการชักนำทำให้เกิดการยินยอมทำตาม และเป็นบุคคลสำคัญที่ทำให้กลุ่มเกิดการเปลี่ยนแปลง

                         4. ภาวะผู้นำ หมายถึง พลังในการสร้างความสัมพันธ์ต่อกัน ผู้นำจะได้รับการยอมรับ ศรัทธาก็ต่อเมื่อมีความเชี่ยวชาญ มีอำนาจโดยตำแหน่งและมีอำนาจบารมี (Power)

                         5. ภาวะผู้นำ หมายถึง การทำให้เป้าหมายประสบผลสำเร็จ โดยผู้นำจะได้รับการยอมรับ ว่าเป็นผู้ควบคุมวิธีสนองความต้องการของกลุ่ม ในขณะที่กลุ่มพยายามทำงานให้บรรลุวัตถุประสงค์

                         จากนิยามความหมายต่าง ๆ ของภาวะผู้นำได้มีการพยายามที่จะกำหนดหรืออธิบายภาวะผู้นำในการนิเทศภายใต้เงื่อนไขเฉพาะอย่าง ดังที่ ไวลส์ และโลเวล (Wiles and Lovell 2004) ได้พยายามที่จะนำเสนอหลักการของภาวะผู้นำ (Principle of Leadership) และแนวทางการใช้ภาวะผู้นำในสภาพแวดล้อมในโรงเรียนตามความต้องการของกลุ่มที่หลากหลาย

 

หลักการของภาวะผู้นำ

                         1. ภาวะผู้นำ คือ บทบาทของกลุ่ม เนื่องจากว่าบุคคลจะแสดงภาวะผู้นำได้ก็ต่อเมื่อมีส่วนร่วมอย่างมีประสิทธิภาพในกลุ่ม

                         2. ภาวะผู้นำ เมื่อทุกฝ่ายเท่าเทียมกัน ขึ้นอยู่กับความถี่ของปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้นำกับผู้ที่ถูกนำ

                         3. ฐานะตำแหน่งไม่มีความจำเป็นต่อการมีภาวะผู้นำเสมอไป

                         4. ภาวะผู้นำในองค์การต่าง ๆ แพร่กระจายทั่วไป บุคคลใดที่หวังจะใช้ภาวะผู้นำกับทุกคนอาจจะประสบความล้มเหลวได้

                         5. บรรทัดฐานของกลุ่มดูได้จากผู้นำ

                         6. คุณภาพของภาวะผู้นำและผู้ตามสับเปลี่ยนกันได้

                         7. บุคคลใดที่แสดงออกด้วยอำนาจการควบคุมบังคับจะถูกต่อต้านจากบทบาทภาวะผู้นำ

                         8. ความรู้สึกของบุคคลที่มีต่อคนใดคนหนึ่งเป็นองค์ประกอบในการพิจารณาภาวะผู้นำ

                         9. ภาวะผู้นำสามารถเปลี่ยนจากสถานการณ์หนึ่งสู่อีกสถานการณ์หนึ่ง