บทที่ 1
ความหมายและความสำคัญของการนิเทศภายในโรงเรียน
การนิเทศภายในโรงเรียน (School Based Supervision)
การนิเทศภายในโรงเรียนกล่าวได้ว่าเป็นการนิเทศการศึกษาและการนิเทศการสอนที่จัดดำเนินการภายในโรงเรียนโดยบุคลากรในโรงเรียนเป็นหลัก ซึ่งการนิเทศภายในโรงเรียนนั้น ถึงแม้ว่าจุดเน้นจะอยู่ที่การนิเทศการจัดการเรียนการสอนที่มุ่งพัฒนาผลการเรียนรู้ของผู้เรียนและสมรรถภาพการสอนของครู แต่การนิเทศภายในโรงเรียนยังหมายรวมถึงการดำเนินการในด้านต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับการจัดการศึกษาในโรงเรียนให้มีการปรับปรุงและพัฒนาให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น เช่น ด้านการบริหาร ด้านหลักสูตร ด้านสื่อวัสดุอุปกรณ์และการอำนวยความสะดวกด้านต่างๆ ตลอดจนสภาพบรรยากาศ สภาพแวดล้อม และวัฒนธรรมในโรงเรียนด้วย เนื่องจากการจัดการศึกษาในโรงเรียนจะประกอบด้วยกระบวนการสำคัญ 3 กระบวนการคือ กระบวนการบริหาร กระบวนการจัดการเรียนการสอน และกระบวนการนิเทศการศึกษา ดังนั้นการนิเทศภายในโรงเรียนมีความสำคัญและมีความจำเป็นในด้านการจัดการศึกษาในปัจจุบัน และจะยังคงมีความจำเป็นต่อไปในอนาคต เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงทางด้านต่างๆ ในการศึกษา เช่น การเปลี่ยนแปลงในหลักสูตรใหม่และพระราชบัญญัติการศึกษา เป็นต้น ซึ่งการนิเทศนำมาซึ่งความเข้าใจให้ตรงกันระหว่างบุคลากรทางการศึกษาโดยเฉพาะในระดับโรงเรียนและผู้ใช้หลักสูตร และอีกประการหนึ่งก็คือ จากนิยาม ความหมาย และความสำคัญของการนิเทศการศึกษา จะเห็นได้ว่าเป็นการดำเนินการปรับปรุงและพัฒนาคุณภาพการศึกษาจากภายในโรงเรียนเป็นส่วนมาก และเป็นมาโดยตลอด เพื่อนำมาซึ่งคุณภาพของผู้เรียนและคุณภาพการศึกษา ถึงแม้ว่าจะใช้คำว่าการนิเทศภายในโรงเรียนก็ตามปัจจุบันคำว่าการนิเทศภายในโรงเรียนอาจจะใช่สื่อหลายอย่าง เช่น การนิเทศในโรงเรียน การนิเทศการศึกษาภายในโรงเรียน หรือการนิเทศการสอนในโรงเรียนแต่มีความหมายในลักษณะเดียวกัน คือ การนิเทศการศึกษาหรือการนิเทศการสอนที่ดำเนินการในโรงเรียนและใช้บุคลากรในโรงเรียนเป็นหลัก เช่น ผู้บริหาร ครูวิชาการ ครูผู้สอน หรือบุคลากรในฝ่ายอื่นๆ ดังความหมายและความสำคัญของการนิเทศภายในโรงเรียนที่มีนำเสนอแนวคิดไว้ดังต่อไปนี้
ความหมายของการนิเทศภายในโรงเรียน
ความหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนหรืออีกนัยหนึ่งการนิเทศการสอนภายในโรงเรียนไม่ปรากฏชัดเจน ในตำราจากต่างประเทศ เพราะคำส่วนใหญ่ที่ใช้เกี่ยวกับการนิเทศจะใช้คำว่า การนิเทศ (Supervision) หรือการนิเทศการสอน (Supervision of Instruction หรือ Instruction Supervision) เท่าที่ศึกษามา มีนักการศึกษาและผู้เชี่ยวชาญทางการนิเทศการศึกษาโดยที่ให้ความหมายคำว่าการนิเทศภายในโรงเรียนไว้ดังนี้
สิปปนนท์ เกตุทัต (2518) การนิเทศภายในโรงเรียนเป็นการนิเทศโดยอาศัยบุคลากรในโรงเรียนเป็นผู้นิเทศโดยครูใหญ่ ผู้ช่วยครูใหญ่ หัวหน้าหมวดวิชาหรือครูที่มีความรู้ ความสามารถ มีความชำนาญ อาจจะอยู่ในรูปของครูพี่เลี้ยง เป็นการปรับปรุงงานในหมู่คณะ ให้ความรู้เพิ่มเติมโดยร่วมกันปฏิบัติงานให้สำเร็จด้วยดี
อุทัย บุญประเสริฐ และชโลมใจ ภิงคารวัฒน์ (2558) กล่าวถึงการนิเทศภายในโรงเรียนว่าหมายถึง กระบวนการทำงานร่วมกันของบุคลากรทุกฝ่ายในโรงเรียนมีการดำเนินงานเป็นลำดับขั้นตอน มีกระบวนการเฉพาะเพื่อตอบสนองจุดมุ่งหมายที่แท้จริง คือ ผลงาน (นักเรียน) ที่มีคุณภาพสูง มีการพัฒนางาน คือ การเรียนการสอน และมีการพัฒนาคน คือ ครู ให้มีความพอใจและมั่นใจในการทำงาน
สงัด อุทรานันท์ (2530) ได้ให้ความหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนว่าเป็นกระบวนการทำงานของผู้บริหารในโรงเรียนหรือผู้ที่ได้รับมอบหมายในการพัฒนาคุณภาพการทำงานของครู และบุคลากรในโรงเรียนเพื่อให้ได้มาซึ่งผลสัมฤทธิ์ผลสูงสุดในการเรียนของนักเรียน
วไลรัตน์ บุญสวัสดิ์ (2538) ได้ให้ความหมายของการนิเทศภายในโรงเรียนว่า หมายถึง การทำงานของผู้บริหารโรงเรียนที่กับคณะครูในการพัฒนาการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพเป็นไปตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายของการศึกษาที่กำหนด
วัชรา เล่าเรียนดี (2545) กล่าวถึง การนิเทศภายในโรงเรียนว่าเป็นกระบวนการนิเทศการศึกษาและกิจกรรมต่างๆ ที่มุ่งพัฒนาคุณภาพการเรียนการสอนที่จัดดำเนินการในโรงเรียนโดยบุคลากรในโรงเรียนเป็นหลัก ซึ่งประกอบด้วย ผู้บริหารโรงเรียน คณะครู และบุคลากรอื่นที่เกี่ยวข้องกับการศึกษาในโรงเรียน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาคุณภาพการศึกษาในโรงเรียนโดยตรง ดังนั้นการดำเนินการพัฒนาคุณภาพการศึกษาการเรียนการสอนในโรงเรียน หรือการพัฒนาวิชาชีพทุกรูปแบบ การดำเนินการในโรงเรียนจัดเป็นการนิเทศในโรงเรียนทั้งสิ้น
ซึ่งที่สำคัญของการพัฒนาจัดการศึกษาในโรงเรียนก็คือ การพัฒนาคุณภาพของผู้เรียน ดังนั้น เป้าหมายหลักที่สำคัญของการนิเทศการศึกษาภายในโรงเรียน คือ การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนโดยการช่วยเหลือปฏิบัติงานร่วมกับครูในโรงเรียนด้วยวิธีการช่วยเหลือสนับสนุน แนะนำให้ครูสามารถปรับปรุงเปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการสอนของตนเองให้มีประสิทธิภาพและนำไปสู่การพัฒนาการเรียนรู้ของนักเรียนนั่นเอง การนิเทศภายในโรงเรียนจึงเป็นความร่วมมือร่วมใจกัน เพื่อการแก้ไขปรับปรุงและพัฒนางานในวิชาชีพครูให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผล
